Wspomnienie św. Bernarda, opata i doktora Kościoła

czwartek, 20 sierpnia 2020, 06:43:51KAI, brewiarz.pl, opr. idziemy.pl/mj 

Dzisiaj przypada liturgiczne wspomnienie św. Bernarda z Clairvaux, doktora Kościoła, jednego z najwybitniejszych filozofów i teologów średniowiecza. Jako doradca papieży i królów wywarł tak duży wpływ na czasy, w których żył, że określa się je często mianem „wieku bernardyńskiego". „Zgodnie z nauką św. Bernarda z Clairvaux powinniśmy pamiętać, że człowiek lepiej poznaje Boga przez modlitwę niż przez dyskusję" – mówił o Świętym Benedykt XVI.

św. Bernard z Clairvaux (Gutenburg ), fot. Wikimedia Commons, domena publiczna

Św. Bernard z Clairvaux urodził się w 1090 r.w Fontaine k/Dijon w Burgundii, w rodzinie rycerskiej. Do cystersów wstąpił w 1113 r., gdy zakon ten nie był jeszcze tak popularny.

W 1118 roku w wieku 25 lat został wybrany na opata klasztoru cystersów i stał na jego czele przez 38 lat, aż do śmierci w 1153 roku. Kiedy umierał, w Europie było już 350 klasztorów cysterskich, z czego 164 powstało dzięki inicjatywie świętego.

Olbrzymi autorytet w świecie chrześcijańskim św. Bernard zyskał w czasie soboru na Lateranie w 1139 roku i synodu w Sens w 1141 roku. „Szarzy mnisi" przeżywali wtedy dynamiczny rozwój i byli uznawani za najpotężniejszy i najbardziej wpływowy zakon mniszy.

Św. Bernard zaangażował swój autorytet dla propagowania idei wypraw krzyżowych. Z polecenia Eugeniusza III ogłosił II krucjatę krzyżową. Napisał regułę templariuszy, zakonu powołanego w 1118 r. do ochrony pielgrzymów od napadów i stania na straży Grobu Chrystusa. Wyjednał także u papieża jej zatwierdzenie. Okazał się również orędownikiem walki z muzułmanami na Półwyspie Iberyjskim. Doprowadził do działań świata chrześcijańskiego przeciw albigensom.

Bernard bardzo żywo bronił czystości wiary.Wystąpił przeciwko tezom Abelarda, znanego dialektyka, bardzo awanturniczego i zbyt intelektualizującego prawdy wiary. Skłonił go do pojednania z Kościołem.

Święty z Clairvaux stał się dla ówczesnych wielkim autorytetem moralnym. Zajmował się teologią, uprawiał poezję, układał kazania. Pozostawił w spuściźnie dla potomnych 545 listów i przeszło trzysta kazań. Uważany jest za twórcę chrześcijańskiego mistycyzmu, czyli koncepcji głoszącej, że bezpośrednie obcowanie z Bogiem jest najlepszym, a nawet wręcz jedynym środkiem poznania prawdy. Pozostawił po sobie także kilka pism o charakterze filozoficznym, w których uzasadniał pogląd, iż dostępna człowiekowi wiedza (zmysłowa i rozumowa) nie posiada większej wartości. Z traktatów najważniejsze to: O łasce i wolnej woli, O stopniach pokory i pychy, Księga o miłowaniu Boga, Pięć ksiąg do papieża Eugeniusza III. Z jego kazań najpiękniejsze to komentarze do Pieśni nad pieśniami (1136) i O Najświętszej Maryi Pannie. Wśród listów zachował się także list do biskupa krakowskiego.

Św. Bernard wyróżniał się nabożeństwem do Męki Pańskiej. Na widok krzyża zalewał się obfitymi łzami. Bracia zakonni widzieli nieraz, jak czule rozmawiał z Chrystusem ukrzyżowanym. Dla wyrażenia swojej miłości do Najświętszej Maryi Panny nie tylko pięknie o Niej pisał, ale często Ją pozdrawiał w Jej świętych wizerunkach. Powtarzał wówczas radośnie Ave, Maria! Legenda głosi, że raz z figury miała mu odpowiedzieć Matka Boża na to pozdrowienie słowami: Salve, Bernardzie! Ikonografia często przedstawia go w tej właśnie sytuacji.

Bernardowi przypisywane jest autorstwo słynnej modlitwy do Matki Bożej - „Memorare":

Pomnij o Najświętsza Panno Maryjo, że nigdy nie słyszano, abyś opuściła tego, kto się do Ciebie ucieka, Twej pomocy przyzywa, Ciebie o przyczynę prosi. Tą ufnością ożywiony do Ciebie, o Panno nad pannami i Matko, biegnę, do Ciebie przychodzę, przed Tobą jako grzesznik płaczący staję. O Matko słowa, racz nie gardzić słowami moimi, ale usłysz je łaskawie i wysłuchaj". Amen.

Zmarł w Clairvaux 20 sierpnia 1153 r. Do chwały świętych wyniósł go papież Aleksander III w 1174 roku. Doktorem Kościoła ogłosił papież Pius VIII w 1830 roku. W osiemsetną rocznicę jego śmierci Pius XII w 1953 r. wydał ku czci św. Bernarda piękną encyklikę, zaczynającą się od słów Doktor miodopłynny.

Św. Bernard jest czczony jako patron cystersów, Burgundii, Ligurii, Genui, Gibraltaru, Pelplina, a także pszczelarzy; wzywany jako opiekun podczas klęsk żywiołowych, sztormów oraz w godzinie śmierci.

W ikonografii Święty przedstawiany jest w stroju cysterskim. Jego atrybutami są m.in.: księga, krzyż opacki, krucyfiks; Matka Boża z Dzieciątkiem, narzędzia Męki Pańskiej, pióro pisarskie, różaniec, trzy infuły u stóp, rój pszczeli....

****

Katecheza Benedykta XVI o św. Bernardzie z Clairvaux (21 października 2009)

Drodzy bracia i siostry,

dziś chciałbym mówić o świętym Bernardzie z Clairvaux, nazywanym „ostatnim z Ojców” Kościoła, ponieważ w XII wieku raz jeszcze odnowił i uobecnił wielką teologię Ojców. Nie znamy szczegółów jego dzieciństwa; wiemy jednak, że urodził się w 1090 roku w Fontaines we Francji, w dość zamożnej rodzinie wielodzietnej. Jako młodzieniec wyróżnił się w nauce tak zwanych sztuk wyzwolonych – zwłaszcza gramatyki, retoryki i dialektyki – w szkole kanoników kościoła w Saint-Vorles, w Châtillon-sur-Seine i dojrzewał w nim powoli zamiar podjęcia życia zakonnego. W wieku około dwudziestu lat wstąpił do Cîteaux – nowej fundacji monastycznej, lżejszej od starych i czcigodnych ówczesnych klasztorów, jednocześnie jednak bardziej wymagającej, gdy chodzi o praktykowanie rad ewangelicznych. Kilka lat później, w 1115, św. Stefan Harding, trzeci opat Cîteaux wysłał Bernarda do założenia klasztoru w Clairvaux. Tu młody opat, który miał zaledwie 25 lat, mógł wydoskonalić swoje pojęcie życia monastycznego i zaangażować się we wcielanie go w życie. Widząc dyscyplinę panującą w innych klasztorach, Bernard zdecydowanie podkreślał konieczność życia wstrzemięźliwego i umiarkowanego tak przy stole, jak i w stroju i w zabudowaniach klasztornych, zalecając utrzymanie i troskę o ubogich. Tymczasem wspólnota w Clairvaux rosła wciąż liczebnie i mnożyła swoje fundacje.

W owych latach, przed rokiem 1130, Bernard prowadził bogatą korespondencję z wieloma osobami, zarówno ważnymi, jak i skromnej kondycji społecznej. Do licznych Listów z tego okresu należy dodać równie liczne Kazania, a także Sentencje i Traktaty. Na ten okres przypada też wielka przyjaźń Bernarda z Wilhelmem – opatem Saint-Thierry i Wilhelmem z Champeaux, należącymi do najważniejszych postaci XII stulecia. Od roku 1130 zajmował się wieloma poważnymi sprawami Stolicy Apostolskiej i Kościoła, dlatego coraz częściej musiał opuszczać swój klasztor, a czasami i Francję. Założył też kilka klasztorów żeńskich i był uczestnikiem ożywionej wymiany korespondencji z Piotrem Czcigodnym, opatem Cluny, o którym mówiłem w ubiegłą środę.